چکیده: تالاب کانی برازان واقع در استان آذربایجان غربی یکی از تالاب های کنوانسیون بین المللی رامسر با مساحت 907 هکتار است. اقلیم این منطقه شکار ممنوع به صورت نیمه خشک تا نیمه خشک معتدل است. جهت مطالعه منطقه، گیاهان در طی ماه های رویشی سال 1392 به طور مرتب از دو رویشگاه آبزی و رویشگاه مجاور تالاب (صخره ها و تپه ها) جمع آوری و در هرباریوم دانشگاه خوارزمی (FAR) در تهران نگهداری شدند. در مجموع 118 گونه مختلف گیاهی جمع آوری شد که به 42 تیره (دو تیره خزه، 33 تیره دولپه، یک تیره برگ شاخیان و شش تیره تک لپه) و 99 جنس تعلق دارند. در میان تیره های موجود 17 تیره (11تیره دولپه، یک تیره برگ شاخیان و پنج تیره تک لپه)، 32 جنس و 35 گونه به رویشگاه آبزی و 25 تیره (دو تیره خزه، 22 تیره دولپه و یک تیره تک لپه)، 67 جنس و 83 گونه به رویشگاه مجاور تالاب تعلق دارند. در بین گیاهان منطقه تروفیت ها با 62% در رویشگاه مجاور تالاب و 35% در رویشگاه آبزی فراوان ترین شکل زیستی منطقه را تشکیل می دهند. در بررسی کوروتیپ، بیشترین گونه ها به ناحیه ایرانی تورانی با 38 % در رویشگاه آبزی و 50% به رویشگاه مجاور تالاب تعلق دارند.

ارتباط و اندرکنش آب سطحی و آب زیرزمینی می تواند بین پهنه های آب سطحی (مانند رودخانه ها، دریاچه ها و تالاب ها) و منابع آب زیرزمینی رخ دهد. کمّی کردن مقدار تبادل آب بین تالاب و آبخوان از مراحل مهم در مطالعاتی مانند بیلان آب و تعیین نیاز های زیست محیطی است. در این مطالعه به منظور برآورد نیاز آبی تالاب کانی برازان واقع در حاشیه ی جنوبی دریاچه ی ارومیه، روی مؤلفه ی آب زیرزمینی تمرکز شده است. نتایج این مطالعه بیان می کند که در دوره ی زمانی بررسی شده از سال 1377 تا 1394، با توجه به آستانه ی گرادیان هیدرولیکی، تالاب کانی برازان همواره از منابع آب زیرزمینی تغذیه شده است. در سال های 1377، 1381 و 1394 مقادیر تغذیه ی تالاب از منابع آب زیرزمینی بیشترین مقدار را داشته و به ترتیب برابر با 11/4، 09/5 و 78/3 میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است. مقدار متوسط سالانه ی عمق این تالاب کمتر از 16 سانتی متر برآورد شده است. اثر زهکش ها، کانال ها و انهار سنتی بر تالاب هم طی دوره ی زمانی یادشده بررسی شده اند. نتایج نشان می دهد این منابع آبی تأثیر مهمی در تأمین آب تالاب دارند. بر اساس داده و اطلاعات موجود، برای مثال در سال های 1385 و 1394، چنانچه اثر زهکش ها، کانال ها و انهار سنتی بر تالاب در نظر گرفته نشود، به ترتیب کاهشی حدود 15 و 30 درصد در حجم آب تالاب تخمین زده می شود.

یکی از پدیده هایی که در آب های سطحی بخصوص مخازن سدها موجب زوال کیفیت آب می شود بروز تغذیه گرایی است که در اثر ازدیاد مواد مغذی مانند نیترات و فسفات در منابع آبی به وجود می آید. در این تحقیق با اندازه گیری ماهانه نیترات، فسفات و عواملی مانند درجه حرارت، کدورت، اکسیژن موردنیاز بیولوژیکی و شیمیایی در شش ایستگاه طی سال های 1394-1393، وضعیت تغذیه گرایی در تالاب کانی برازان و عوامل مؤثر بر آن بررسی شد. محیط آبی تالاب ازنظر غلظت فسفر و نیتروژن کل به 4 سطح تغذیه ای الیگوتروف، مزوتروفیک، یوتروفیک و هایپریوتروفیک تقسیم و از طریق مقایسه با استاندارد بین المللی نورنبرگ، وضعیت تغذیه گرایی تالاب تعیین گردید. نتایج نشان داد میانگین سالیانه مقدار عامل درجه حرارت تالاب برابر 4/17 درجه سانتی گراد، اسیدیته آن معادل 02/8، کدورت 03/16 و اکسیژن موردنیاز بیولوژیکی 8/5 میلی گرم بر لیتر است که بیشینه آن در بهار برابر 2/8 و کمینه 9/6 میلی گرم بر لیتر در فصل تابستان به دست آمد. مقادیر تمامی اشکال نیتروژن بین 4/0 تا 8/0 میلی گرم بر لیتر به دست آمد که نشان از سالم بودن تالاب ازنظر تروفی است. ازنظر فسفر تالاب از حد مجاز (30 میکروگرم در لیتر) به طور معنی داری (05/0=α ) بیشتر بوده و ادامه این روند می تواند پیامدهای ناگواری برای بوم سازگان تالاب داشته و جذابیت محیط آبی تالاب را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد.

توسعه گردشگری در تالاب ها با رعایت ضوابط محیط زیستی آن می تواند ضمن ایجاد وابستگی بیشتر جوامع محلی به تالاب، درآمدهای پایداری را برای مدیریت و حفاظت آن فراهم آورد. ازاین رو، هدف این مطالعه تهیه طرح کسب وکار توسعه پایدار تالاب و زمین های پیرامون آن با تاکید بر هم افزایی و زایندگی متقابل بازدهی اقتصادی و پایداری محیطی می باشد. در این راستا، با بررسی جایگاه طرح در اسناد فرادست، شناسایی و تحلیل وضعیت موجود اراضی در زمینه های مختلف، شناسایی نقطه نظرات و انتظارات ذینفعان و استفاده از رویکرد ایده فضاهای رنگارنگ ترنر، به تدوین سند برنامه راهبردی (ماموریت، اهداف و راهبردها) و سند برنامه ریزی فضایی فیزیکی (کارکردهای قابل استقرار و سطوح کارکردی) پرداخته می شود. مطالعه در طول سال 1399-1400 انجام شده است. سپس با کشف قیمت بازار و تحلیل عرضه و تقاضای کاربری های پیشنهادی و نظرسنجی از ذی نفعان کلیدی، به ارایه طرح پیشنهادی پروژه (طرح جامع) پرداخته می شود. درنهایت سناریوهای برنامه فیزیکی از دیدگاه مالی و در قالب تحلیل هزینه-فایده موردبررسی قرارگرفته و برای کاربری های مختلف، هزینه ها و درآمدها برآورد و بسته های سرمایه گذاری ارایه شده است. طرح پیشنهادی مجموعه ی گردشگری شامل پارک طبیعت، پارک ورزش، دهکده سلامت، ورزش های نشانه روی در طبیعت و بازارچه روستایی می باشد. همچنین نتایج نشان می دهد که پروژه کسب وکار توسعه گردشگری در تالاب کانی برازان در مجموع همه کاربری ها، از توجیه پذیری مالی برخوردار می باشد و با توجه به نرخ بازده داخلی محاسبه شده، جذابیت لازم برای سرمایه گذاری را دارد. بر اساس یافته های به دست آمده، ارزش فعلی خالص (NPV) کل طرح 4/5 میلیارد تومان، نرخ بازده داخلی (IRR) حدود 35 درصد و نسبت فایده به هزینه (B/C) 12/1 و دوره بازگشت سرمایه (PBP) 5 سال هست. لذا توصیه می شود با توجه به ظرفیت های اقتصادی و طبیعی منطقه و توجیه اقتصادی پروژه، طرح جهت اجرا موردتوجه دولت و مسیولین محلی قرار گیرد.

کانی برازان از تالاب های اقماری دریاچه ارومیه، واقع در 30 کیلومتری شمال مهاباد می باشد که شکار و صید بی رویه، تعلیف احشام، کمبود آب و آلودگی های کشاورزی از جمله تهدیدات اصلی آن می باشند. از سوی دیگر زیبایی خاص منطقه، به کانی برازان پتانسیل گردشگری خوبی داده است. کاهش تهدیدات و استفاده از فرصت ها تنها با مشارکت جامعه محلی ممکن است، بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی نقش نهادهای مردمی و دولتی در مشارکت جوامع محلی برای حفاظت از تالاب کانی برازان می باشد که در سال 1391 انجام گرفته است. جامعه آماری 2320 نفر از اهالی دو روستای اطراف تالاب می باشند. حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان 330 نفر به دست آمد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی طلوب آن می باشد. بعد از کمی سازی داده ها به روش وزن دهی، برای تعیین میزان ارتباط متغیرهای پژوهش از همبستگی پیرسون و ضرایب رگرسیونی در سطوح معنی داری 0.05 استفاده شد. نتایج نشان داد که ارتباط مستقیم و مثبتی بین متغیر مستقل فعالیت نهادهای مردمی و دولتی با متغیر وابسته مشارکت وجود دارد و ضریب همبستگی پیرسون متغیر نهادهای مردمی و دولتی با مشارکت برابر 0.25 می باشد.

اکو توریسم تالابی از شاخه های اساسی صنعت گردشگری محسوب می شود که با توجه به ظرفیت های طبیعی و فرهنگی موجود در روستاها، می تواند نقش مهمی در تجدید حیات روستاها، ایجاد اشتغال و درآمد برای روستاییان، حفاظت از میراث طبیعی، تاریخی و فرهنگی و درنهایت توسعه یکپارچه و پایدار روستایی داشته باشد. بر این اساس، تحقیق حاضر باهدف شناسایی مؤلفه های مؤثر بر مشارکت جوامع محلی در توسعه اکو توریسم تالاب بین المللی کانی برازان مهاباد در سال های 1398-1397 انجام گرفت. جامعه آماری تحقیق شامل جوامع محلی روستاهای اطراف تالاب کانی برازان مهاباد می باشند که تعداد آن ها در حدود 130 نفر بوده و از بین آن ها 97 نفر به عنوان اعضای نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان، تعیین گردید. جهت گردآوری داده ها از ابزار پرسشنامه بهره گرفته شد که برای تعیین پایایی آن از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار آلفای کرونباخ برای هرکدام از بخش های پرسشنامه بالاتر از 7/. به دست آمد که بیانگر پایایی مناسب آن بود. همچنین روایی پرسشنامه با استفاده از روش روایی صوری مورد تائید خبرگان قرار گرفت. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار SPSS بهره گرفته شد. تحلیل داده ها در دو بخش توصیفی و استنباطی انجام گرفت. در بخش توصیفی به بررسی ویژگی های جمعیت شناختی افراد موردمطالعه از قبیل سن، جنسیت، تحصیلات و. . . پرداخته و از آماره های فراوانی و درصد فراوانی بهره گرفته شد. در بخش تحلیلی نیز از روش های مقایسه میانگین، آزمون t و تحلیل رگرسیونی توأم استفاده شد. نتایج تحقیق بیانگر این بود که بین زنان و مردان ازلحاظ میزان مشارکت در فعالیت های گردشگری، تفاوت معنی داری در سطح 01/0 (یک درصد) وجود دارد. یافته های حاصل از تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای هنجارها و فرهنگ محلی، دسترسی به سرمایه و مدیریت کارآمد، مهم ترین مؤلفه های مؤثر بر مشارکت جوامع محلی در توسعه صنعت گردشگری و طبیعت گردی در تالاب بین المللی کانی برازان می باشند؛ بنابراین، در تدوین طرح های جامع مدیریت تالاب همچون طرح جامع گردشگری همواره بایستی مؤلفه های مذکور اولویت ویژه ای را به خود اختصاص دهند.

همزمان با کاهش سطح آب دریاچه ارومیه، عمق تالاب های این دریاچه از جمله تالاب کانی برازان در طی دوره های ترسالی و خشک سالی کاهش یافته است و نقش منابع مختلف آبی در تغذیه این تالاب مشخص نگردیده است. در این پژوهش فعل و انفعال هیدروژئوشیمی بین منابع آب سطحی (تالاب، رودخانه های ورودی به تالاب و چشمه ها)، آب های زیرزمینی و بارش در حوضه تالاب کانی برازان در شهرستان مهاباد (شمال غرب ایران) با استفاده از ردیاب های طبیعی، ایزوتوپ های پایدار 〖(^2 Hو.〗^18 O) و ژئوشیمی آب شامل آنیون ها (SO_4^(2-) ،HCO_3^(2-) ، CO_3^(2-)، Cl^-) و کاتیون ها (Ca^(2+)، Mg^(2+)، K^+، (Na^+ طی یک سال آبی (پاییز 97 تا تابستان 98) مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به نتایج به دست آمده از داد ه های ایزوتوپ های پایدار، شیب معادله خطی چشمه ها برابر 6/5 و شیب معادله خطی تالاب برابر 73/4 برآورد گردید. داده های ژئوشیمی نشان می دهد بیش ترین مقدار آنیون و کاتیون در نمونه های چاه، چشمه و تالاب به ترتیب متعلق به Cl^-،Na^+ و در نمونه های رودخانه بیش ترین مقدار آنیون و کاتیون از نوع HCO_3^(2-) و Ca^(2+)است. همچنین نمودار پایپر تغذیه تالاب را توسط چشمه با استفاده از داده های هیدروژئوشیمی احراز نمود. بررسی نتایج آماری نشان داد که نمونه های آب تالاب نسبت به آب باران، رودخانه و چاه اختلاف معنی داری داشته و با نمونه های چشمه همبستگی معنی داری را نشان می دهد. بنابراین چشمه ها نسبت به سایر منابع آب بیش ترین مقدار تخلیه آب به تالاب را در حالت طبیعی و بدون شرایط تنظیمی دارند. ازاین رو جهت مدیریت بهینه تالاب کانی برازان، بهره برداری و استفاده صحیح از آب چشمه های موجود در حوضه

تالاب کانی برازان مهاباد از جمله تالاب های مهم جنوب دریاچه ارومیه می باشد و به دلیل تنوع زیستی به عنوان پناهگاه حیات وحش و سایت رامسر ارتقا یافته است. در این تحقیق 15 ایستگاه در تالاب کانی برازان مهاباد برای نمونه برداری پارامترهای کیفی آب در فصول چهارگانه سال 1394 انتخاب و با یک زمان بندی منظم، عملیات نمونه برداری انجام گرفت. همچنین از 6 ایستگاه داخل تالاب در طول فصل تابستان نمونه برداری رسوب برای تعیین فسفر زیست فراهم انجام شد. پارامترهای کیفی آب در این مطالعه شامل: نیتروژن، فسفر، شفافیت، کلروفیل a، (اکسیژن خواهی بیولوژیکی) BOD، (اکسیژن خواهی شیمیایی) COD و بار باکتریایی در تالاب بوده که براساس روش های آزمایشگاهی استاندارد تعیین شدند. نتایج حاصل برای BOD و COD نشان داد که در تمام فصول سال مقدار این پارامترها بیشتر از استاندارهای تعیین شده بود. همچنین نتایج بیانگر بالا بودن TSI (TN) در فصول اول و دوم سال و افزایش مقادیر TSI (TP) و TSI (SD) در فصول پاییز و زمستان نسبت به فصول قبلی سال بود. میانگین فسفر زیست فراهم در نمونه های رسوب برابر با mgkg-1 4/29 بود که نشان دهنده ی خطر آزاد شدن فسفر از رسوبات بستر و تشدید فرایند غنی شدن در طول فصل تابستان است. به علاوه ارتباط معنی دار (01/0 > P، 79/0=r) بین مقدار فسفر کاول و تراکم جلبک تک سلولی به روشنی موید این واقعیت بود که روش کاول می تواند به عنوان شاخص جلبک زیست فراهم در این تالاب مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت براساس شاخص تروفی مشاهده شد که شرایط تالاب در فصول بهار، تابستان، پاییز و زمستان به ترتیب در وضعیت مزوتروفیک خفیف، الیگوتروف، مزوتروفیک و مزوتروفیک حاد قرار دارد و می توان بیان کرد وضعیت تالاب در حال گذر به مرحله پرغذایی است که این امر به دلیل عدم تامین آب با کمیت و کیفیت مناسب بخصوص در فصل تابستان می باشد. . .